Ponedeljak, 26 Avgust 2019

Pratite nas na Facebook Twitter Google+ Youtube

Istorijski spomenici
Jerinin grad, Slovac - Valjevska Loznica i Nepričava

Jerinin gradUtvrđenje Jerinin grad se nalazi na levoj obali Kolubare, 16 km istočno od Valjeva, na vrhu manjeg uzvišenja Grad (361 m), tačno na međi sela Valjevska Loznica i Slovac. Danas su Jerinin grad i brdo na kome se nalazi zarasli u bujnu vegetaciju. Najpovoljniji prilaz je sa severo-zapadne strane. Plato, na kome se nalazi utvrđenje, okrenut je ka južnoj strani. U vidokrugu utvrđenja je slovačka sutjeska i desna obala Kolubare kao i vrhovi valjevskih planina prema jugu. Istočno od grada se nalazi stari još uvek aktivan kamenolom.

Utvrđenje Jerinin grad prvi su zabeležili znameniti istraživači Feliks Kanic i M. Đ. Milićević u drugoj polovini 19. veka. Ruševine ovog grada početkom 20. veka beleži i Ljubomir Pavlović. On je samo u nekoliko rečenica opisao razvaline starog grada slovačkoj sutjesci. On navodi se da je "ovo utvrđenje podigla Prokleta Jerina". Naime, velik broj utvrđenja koja su podignuta u antici i srednjem veku nose nazive po srpskoj despotici Jerini. U narodu i dan danas kruže legende kako je Jerina zidala grad i priča se o navodnom mostu koji je trebalo da bude izgrađen preko Kolubare. Prvi delimičan plan utvrđenja pružio je Aleksandar Deroko, prilikom rekognosciranja Zapadne Srbije. Kratak osvrt na postojanje ovog utvrđenja pruža dr Đorđe Janković, koji u okviru svoga rada o srednjevekovnom periodu valjevskog kraja iznosi pretpostavku da se radi o manjem utvrđenju sa početka osmanske dominacije. Pored toga ovaj lokalitet pominje uzgredno u više naučnih radova Marija Isailović. Janković je obavio i manja sondažna istraživanja. Otkriven je jako mali broj pokretnih nalaza što je navelo Jankovića na zaključak da je utvrđenje podignuto početkom turske vlasti u da nikada nije bilo u upotrebi. Manja topografska istraživanja obavili su i polaznici seminara arheologije u Istraživačkoj stanici Petnica. Tokom 2014. arheolozi Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Valjeva obavili su manja sondažna istraživanja utvrđenja.

U neposrednoj blizini Jerininog grada već duži niz godina funkcioniše veći broj kamenoloma građevinskog kamena. Investitor radova je pokazao zaintersovanost da se utvrđenje istraži, očuva i prezentuje. Kako do sada nikada nije sačinjena detaljna tehnička dokumetacija osnovni cilj arheologa je bio da sačine preciznu tehničku dokumentaciju i utvrdi vreme nastanka i stanje očuvanosti ovog utvrđenja.

Pojedini autori dovode u vezu ovo utvrđenje sa srednjovekovnim trgom Nepričava. Danas susedno selo nosi isti naziv i nalazi se 2 km od Slovca nizvodno. Ova činjenica dovela je do pretpostavke da se podaci o gradu Nepričavi iz ugarskih i dubrovačkih istorijskih izvora mogu odnositi i na Jerinin grad u Slovcu. Kako dosadašnja skromna istraživanja nisu pružila materijal za datovanje do sada je nemoguće bez pouzdanih činjenica razmatrati ovu hipotezu. Ovome treba priključiti i starija razmatranja da je je ova tvrđava starija i da potiče uz perioda antike odnosno pozne antike. Drugi grad iz srednjeg veka koji je u širem okruženju nije moguće ubicirati je Kolubara. Može se postaviti pitanje da li je Nepričava preuzela ime grada Kolubare. U vezi ove pretpostavke dovoljno je podsetiti se na činjenicu da reka Kolubara, teče i pored jednog i drugog grada, pa da se posumnja da je bilo ikakve mogućnosti da se nasluti taj prastari hidronim u imenu grada.

Nepričava, župa, grad i trg u srednjem veku, danas selo istog imena u blizini Lajkovca, nosi ime po tradiciji i narodnoj etimologiji od sintagme „ne pričaj". Poreklo imena, međutim, lingvisgički i geografski A. Loma objašnjava od „ne-prek-java" što ga dovodi do zaključka, zasnovanog, na činjenici da se time iskazuje „ne-prekost" krivudavog i stešnjenog toka Kolubare kroz Sutesku, odnosno nepogodnost za saobraćaj. Glavni srednjevekovni put od Valjeva za Beograd zaobilazio je Sutesku i prolazio dalje od tvrđave Slovac što potvrđuje ovu pretpostavku.

Hronološki prvo se spominje grad Nepričava u povelji kralja Žigmunda iz 1392. godine. Kasnije, gradu nema pomena u ugarskim izvorima. Posebno pada u oči da se grad ne spominje u ratovima 1319. godine kada su se u oblasti oko Kolubare vodile borbe, niti je zabeležen u ugovoru u Tati. U ovom ugovoru, kao što je primećeno, kod župe Bitve kaže se da je postojao istoimeni grad, a za Nepričavu, kao ni za Kolubaru, se ništa ne nagoveštava. U dubrovačkoj arhivskoj građi tvrđava Nepričava se pominje 1413. godine. Kao ni ostali gradovi, ni Nepričava se ne nalazi u poznatim srpskim izvorima.

Uz grad Nepričavu postojao je i trg koji se takođe pominje 1413. godine.

Poznato je da su trgovi Livade i Nepričava donosili takođe prihode despotu Stefanu.

U dubrovačkoj arhivskoj građi u jednom testamentu zabeleženom 24. avgusta 1459. godine, spominje se da je jedan Dubrovčanin načinio dug u Nepričavi.
Prema narodnom predanju na poslednjoj kolubarskoj terasi Grbi, u današnjem selu Nepričava, nalazio se veliki mađarski grad, ograđen rovovima, u kome su stanovali i Mađari i Srbi i koji se zvao Pakaj. Grad je nestao kada je ova oblast potpala pod Turke. I Grba i Pakaj se obrađuju, ali su se na tim mestima izoravale cigle, kamenje, oruđe i novac "i mnogi seljaci podigli su ciglom i kamenom ovog mesta svoje kuće ili druge zgrade". Arheološkim rekognosciranjima zavoda utvrđeno je da se trg nepričava nalazio na mestu Grba u istoimenom selu na površini od oko 2ha dok površinski nalazi grnčarije ukazuju na ugarsku proizvodnju sa kraja 14. i iz 15. veka sličnu proizvodima iz Šapca i Beograda. Nije isključena mogućnost da je na ovom mestu postojalo zemljano utvrđenje i naselje sa rovom. Na lokaciji Pakaj koja se nalazi na oko 100m od toka Kolubare u istoimenom selu, a koju meštani smatraju mađarskim gradom otkriveni su samo nalazi praistorijske i antičke grnčarije.

Distrikt Nepričava nabraja se među gradovima i župama u Mačvanskoj banovini. Tako se može zaključiti da se Nepričava prostirala oko današnjeg naselja na zapadu do Slovačke sutjeske gde se graničila sa Kolubarom, na jugu i istoku do reke Kolubare gde se graničila sa distriktom Pepeljevac i do razvođa sa rekom Ubačom distrikt Ub na severu. Posredno se njeno prostiranje može odrediti okolnim distriktima, Ubom, na severu i Kolubarom na jugu. Prema tome utvrđenje Jerinin grad je pripadalo distriktu Nepričava u okviru Mačvanske banovine. Možda se kratkotrajan pomen fortifikacije Nepričava odnosi na ovo utvrđenje dok se trg nalazio oko 3 km ka Lajkovcu nedaleko od seoskog groblja u Nepričavi na lokaciji Grba.

Jerinin gradJerinin grad je zidan od lomljenog i pritesanog kamena, u nepravilnim redovima, koji je povezivan krečnim malterom sa primesama peska. Iz većine bedema počupano je spoljnje lice, kao i ugaoni otesani kamenovi iz kula i kapije. Sve tesanike su u bližoj prošlosti tokom 19. veka odneli obližnjii meštani koji su koristili ovaj kamen kao dobar građevinski materijal. Skromna arheološka istraživanja Zavoda za zaštitu spomenika kultrure iz Valjeva utvrdila su da su bedemi i kule očuvani veoma dobro do visine od 3-4 m, odnosno da su solidno očuvani ostaci zatrpani šutom od urušavanja gornjih partija bedema i zidova. Utvrđenje u osnovi ima izgled trapeza dimenzija 47h 69.5h 59.5h 57.3m. Pored masivnih zidova, debljine i do 3. 5 m, postoji 4 kula od kojih po dve sa zapadne i južne i jedna sa severoistočne strane. Glavna gradska kapija širine 7 m, nalazi se na zapadnoj strani a štitile su je dve kule, sa svake strane po jedna. Ova strana zida zbog geografskog položaja i strategijskih razloga bila je opasana rovom dubine 4 m i zemljanim bedemom sa drvenom palisadom, čiji tragovi se i danas naziru.. Južna strana grada, koja je svakako bila prva na udaru mogućeg neprijatelja, bila je ojačana sa dve kule od kojih je jedna najveća i najmasovnija, predstavljala poslednju odbranu utvrđenja ali i dobru osmatračnicu. Naime, sa ove kule se pruža dobar pogled na celokupnu dolinu Kolubare, što omogućava kontrolu prilaza gradu sa južne strane koja je po konfiguraciji terena veoma pristupačna. Unutrašnjost utvrđenja, danas zarasla u neprohodno šiblje i slabu cerovu i lipovu šumu, ne sadrži do sada nikakve pokretne arheološke nalaze ili bilo kakve ostatke arhitekture. Severna strana utvrđenja je najduža (70m) i na njoj nema ni jedne kule, zato što je nagib terena sa ove strane velik i teško joj je prići. Utvrđenje je sa glavnim putem bilo povezano manjim putem širine 3 m, čiji se ostaci i danas vide i koga seljaci dobrim delom i danas koriste. Skromni arheološki nalazi otkriveni unutar kula i utvrđenja ukazuju da je sama fortifikacija imala vojni karakter i da je bila kratko u upotrebi. Sudeći po nalazima i geostrateškom položaju podigli su je ugari krajem 14. ili u prvoj polovini 15. veka kao granično utvrđenje i osmatračnicu na granici sa zemljama u posedu Srpske krune i možda zaštitu obližnjeg trga Nepričava. Samo utvrđenje kada je bilo u srpskom ili turskom posedu nije više imalo nikakav strateški značaj, pa samim tim nije imalo ni vojnu posadu.

 

Kontakt informacije

Adresa: Omladinski trg 1

14224 Lajkovac

E-mail: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

Mobilni: +381 (63) 106-2717

Pišite